सपना राठोड (नाव बदललेले), सेवापुर तांडा येथील रहिवासी, ही एक दृढनिश्चयी किशोरी असून तिने इयत्ता 10 वीमध्ये 54% गुण मिळवून यशस्वीरीत्या परीक्षा उत्तीर्ण केली आहे. ती “भारत माता किशोरी गट” ची अध्यक्षा म्हणून सक्रिय नेतृत्व करत असून स्वतःच्या तसेच इतर मुलींच्या विकासासाठी सातत्याने कार्यरत आहे.

अतिसंवेदनशील पार्श्वभूमीतून आलेली सपना आपल्या आजी आणि लहान भावासोबत तांड्यावर राहते, तर तिचे पालक उपजीविकेसाठी लातूर येथे काम करतात. घरातील जबाबदाऱ्या सांभाळत असूनही तिने शिक्षण आणि गटातील सहभाग सातत्याने सुरू ठेवला.

इयत्ता 8 वीमध्ये असतानाच तिच्या बालविवाहाबाबत कुटुंबात चर्चा सुरू झाली होती. किशोरी गटातील नियमित बैठकींमधून तिला बालविवाहाचे दुष्परिणाम आणि शिक्षण सुरू ठेवण्याचे महत्त्व समजले. सुरुवातीला तिने आजीला समजावण्याचा प्रयत्न केला, मात्र त्या वेळी त्याला स्वीकार मिळाला नाही.

धोका लक्षात घेऊन हा विषय गट बैठकीत मांडण्यात आला आणि घरभेटीद्वारे आजीचे समुपदेशन करण्यात आले. सातत्यपूर्ण संवाद व कायदेशीर तरतुदी तसेच दीर्घकालीन परिणामांची माहिती दिल्यानंतर कुटुंबाने इयत्ता 10 वी पूर्ण होईपर्यंत विवाह पुढे ढकलण्यास सहमती दर्शवली. हळूहळू आजी पालक बैठकींमध्ये सहभागी होऊ लागली, ज्यामुळे तिच्या दृष्टिकोनात सकारात्मक बदल झाला.

निर्णायक क्षण इयत्ता 10 वीचा निकाल लागल्याच्या दिवशी आला. 54% गुण मिळाल्यामुळे कुटुंब निराश झाले आणि त्याच दिवशी लग्नाचा प्रस्ताव घेऊन पाहुणे आले. पुढील दिवशी विवाह ठरल्याची माहिती मिळाल्याने तिच्यावर शिक्षण सोडण्याचा दबाव निर्माण झाला.

या कठीण परिस्थितीत सपना अत्यंत धैर्याने उभी राहिली आणि तिने स्पष्टपणे सांगितले, “मला लग्न करायचे नाही.” आईच्या मदतीने तिला वरपक्षाशी थेट बोलण्याची संधी मिळाली. त्या संवादातून तिला समजले की संबंधित व्यक्तीचे शिक्षण मर्यादित असून पुढील शिक्षणाबाबत त्याला रुची नाही.

यामुळे तिचा निर्धार अधिक दृढ झाला. तिने आत्मविश्वासाने पालकांना सांगितले की, “जो व्यक्ती शिक्षणाचे महत्त्व समजत नाही, तो मला शिक्षण पुढे सुरू ठेवू देणार नाही.” तिच्या स्पष्टतेमुळे आणि ठाम भूमिकेमुळे कुटुंबाने निर्णय पुनर्विचार केला आणि अखेरीस बालविवाह रद्द करण्यात आला.

हा बदल किशोरी गटातील नियमित बैठका, घरभेटीद्वारे समुपदेशन, पालक बैठका आणि जीवनकौशल्य शिक्षण सत्रांमधून मिळालेल्या आत्मविश्वासामुळे शक्य झाला. कुटुंबीय दबाव, आर्थिक मर्यादा आणि सामाजिक अपेक्षा अशा आव्हानांवर मात करून सपना पुढे आली.

आज सपना एक सशक्त किशोरी म्हणून उभी असून तिने बालविवाहाचा ठाम नकार देत पुढील शिक्षण सुरू ठेवण्याचा निर्धार केला आहे. तिचा प्रवास किशोरवयीन नेतृत्व, जागरूकता आणि जीवनकौशल्यांच्या माध्यमातून सामाजिक बदल घडविण्याचे प्रभावी उदाहरण आहे.