आमच्याविषयी

आमच्या विषयी

Name & Legal Status

• संस्थेचे नाव :- कलापंढरी मागासवर्गीय व आदिवासी ग्रामीण विकास संस्था
• संक्षिप्त नाव :- KMAGVS
• स्थापना दिनांक :- 10/09/1986
• नोंदणी दिनांक :- 11/8/1987
• PAN :- AADTK9767H
• स्थापनेचा प्रकार :- ट्रस्ट
• नोंदणी कायद्याअंतर्गत :- मुंबई विश्वस्थ संस्था अधिनियम, 1950
• संस्थापकाचे नाव :- बालासाहेब पंढरीनाथ सूर्यवंशी
• 12A वैधता :- 31/3/2036
• 80G वैधता :- 31/3/2031
• FCRA वैधता :- 31/3/2029

संस्थेचे सध्याचे कार्यक्षेत्र

• किशोरी मुली, स्थलांतरित व असंघटित क्षेत्रातील कामगारांसोबत कार्य.
• काळजी व संरक्षणाची गरज असलेल्या मुलांसाठी उपक्रम.
• लघु व सीमांत शेतकऱ्यांसोबत कृषी विकासासाठी कार्य.
• कृषी विकास, सामाजिक व जलसंधारण, आणि जलस्रोत व्यवस्थापनावर भर.
• युवक सक्षमीकरण आणि नेतृत्व विकास उपक्रम.
• ग्रामपंचायती व स्थानिक शासकीय समित्यांना संवेदनशील करून सक्रिय करणे.
• बालहक्क व बालसंरक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी समुदाय व शासन यंत्रणांचा समन्वय.
• आपत्कालीन मदत व पुनर्वसन सेवा प्रदान करणे.

संस्थेचे दृष्टिकोन व उद्दिष्टे

संस्थेचे दृष्टिकोन

मानवी मूल्ये आणि पर्यावरणीय समतोलावर आधारित समाज, जिथे अतिशय गरीब व्यक्तीलाही कोणताही भेदभाव न होता समान सहभागाच्या संधी उपलब्ध असतील.

संस्थेचे उद्दिष्ट

नैसर्गिक आणि मानवी संसाधनांचा विकास करणे, तळागाळातील स्तरावर मजबूत लोकसंगठन आणि सामूहिक प्रयत्नांच्या माध्यमातून विकास मॉडेल्स तयार करणे, संशोधन करून लोकांच्या प्रश्नांची शासनाकडे मांडणी करणे, समुदाय व शासनासोबत समन्वय साधून वंचित समुदाय व व्यक्तींचे हक्क विकास प्रक्रियेत सुनिश्चित करणे तसेच पर्यावरणीय समतोल राखणे.

उत्पत्ती आणि विकास

कलापंढरी मागासवर्गीय व आदिवासी ग्रामीण विकास संस्था (KMAGVS) ची स्थापना श्री बी. पी. सूर्यवंशी यांनी केली. ते बालसंरक्षण आणि बालविकास क्षेत्रातील एक अग्रणी कार्यकर्ते म्हणून ओळखले जातात. बालपणी त्यांनी जात, लिंग आणि वर्ग यावर आधारित भेदभावाचा अनुभव घेतला होता. याच अनुभवातून प्रेरणा घेऊन त्यांनी भविष्यात याविरुद्ध कार्य करण्याचा निर्धार केला.

त्यांनी सुरुवातीला एका लष्करी अधिकाऱ्याच्या पत्नीच्या मदतीने एक बालवाडी केंद्र सुरू केले. त्यानंतर त्यांनी स्वयंसेवी संस्था आणि शासकीय क्षेत्रात काम केले. संघटित आणि संरचित संस्थेचे महत्त्व लक्षात घेऊन त्यांनी पुढे 1986 मध्ये आपल्या पालकांच्या नावाने KMAGVS ची अधिकृत नोंदणी केली.

संस्थेच्या पुढील टप्प्यात KMAGVS ने FCRA नोंदणी मिळवली तसेच NABARD अंतर्गत Indo-German Watershed Development Program च्या माध्यमातून सूक्ष्म पाणलोट प्रकल्प राबवले. Intermon Oxfam, Oxfam India आणि DFID समर्थित Poorest Areas Civil Society (PACS) Program यांसारख्या संस्थांसोबत भागीदारी करून विविध महत्त्वपूर्ण उपक्रम राबवले गेले. यामध्ये भूमिहीन मजुरांच्या संघटनांचे सक्षमीकरण, चराई क्षेत्रातील शाश्वत शेतीचा प्रसार आणि शिक्षण क्षेत्रातील बहुआयामी सुधारणा यांचा समावेश होता.

1998 मध्ये श्री सूर्यवंशी यांनी CASA संस्थेतील नोकरीचा राजीनामा देऊन पूर्णवेळ KMAGVS मध्ये कार्य करण्याचा निर्णय घेतला. 2001-02 पर्यंत संस्था सुमारे 40 गावांमध्ये कार्यरत होती आणि पुढे विस्तार होऊन सुमारे 160 गावांपर्यंत कार्य पोहोचले.

या प्रवासात संस्थेने महिलांसाठी समुदाय आधारित सूक्ष्म वित्त उपक्रम, समुदाय-आधारित शाळा मॉडेल्स आणि सेंद्रिय शेतीचा प्रसार यांसारखे महत्त्वाचे उपक्रम सुरू केले. काही टप्प्यांवर संस्थेने बँकांमधून सुमारे 4 कोटी रुपयांचे कर्ज घेऊन NBFC सारख्या आर्थिक उपक्रमांमध्येही सहभाग घेतला. मराठवाड्यातील जमीन हक्क चळवळीतही संस्थेने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.

बालहक्कांना केंद्रस्थानी ठेवून, CRY च्या सहकार्याने संस्थेने बालकांच्या जगण्याच्या आणि विकासाच्या प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित केले. विविध गावांमध्ये बालगटांची स्थापना करण्यात आली असून, मुलांच्या सर्जनशीलतेचा विकास आणि त्यांच्या जीवनाशी संबंधित संस्थांची जबाबदारी वाढवण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न केले जात आहेत.

संस्थेच्या कार्याचे स्वरूप

1. संस्था समुदायाचा सक्रिय सहभाग, पारदर्शकता आणि देणगीदार व शासन यांच्या सहकार्याने शाश्वत ग्रामीण विकास साधण्यासाठी कार्य करते.
2. पाणलोट व्यवस्थापनामध्ये रिज-टू-व्हॅली उपचार पद्धती, मृद व जलसंधारण, जलस्रोत विकास तसेच सेंद्रिय व शाश्वत शेतीचा प्रसार केला जातो.
3. पाणलोट समित्या, शेतकरी गट, स्वयं-सहाय्यता गट (SHG) यांची स्थापना करून तसेच शेतकरी, युवक व महिलांची कृषी, पशुपालन आणि लघु उद्योगांसाठी क्षमता बांधणी करून समुदाय संस्था मजबूत केल्या जातात.
4. 100% शाळा प्रवेश व टिकाव सुनिश्चित करून, RTE कायद्याची अंमलबजावणी, शाळा व्यवस्थापन समित्यांचे (SMC) सक्षमीकरण आणि बालगटांची स्थापना करून बालहक्कांची अंमलबजावणी केली जाते.
5. बालविवाह, बालकामगार यांचे प्रमाण कमी करण्यासाठी तसेच ऊसतोड मजुरांच्या स्थलांतरित मुलांचे संरक्षण करण्यासाठी जनजागृती, सामूहिक कृती आणि कायद्याची अंमलबजावणी केली जाते.
6. आरोग्य सेवा उपलब्धता सुधारून, कुपोषण कमी करून आणि आहार सवयी सुधारून अन्नसुरक्षा व सार्वजनिक आरोग्य बळकट केले जाते.
7. जमीन हक्क, नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन आणि MREGS/NREGS सारख्या रोजगार हमी योजनांच्या प्रभावी अंमलबजावणीद्वारे संकटजन्य स्थलांतर कमी करण्यासाठी कार्य केले जाते.